Elk najaar komt dezelfde vraag terug: laat jongbroed overwinteren of haal je het naar binnen? De dagen worden korter, het water koelt af en de laatste legsels van het seizoen zijn vaak nog klein. De 1,5 cm regel geeft je een meetlat waarmee je die keuze niet op gevoel hoeft te maken.
Hieronder lees je waarom de maat van een jonge medaka (Oryzias latipes) zo veel zegt over zijn kansen, hoe je hem zonder stress opmeet, en wat je doet als hij te klein blijft voor de kou.
Waarom de maat van jongbroed zo veel uitmaakt
Een medaka van 1 cm en een van 2 cm lijken op het eerste gezicht weinig verschillend. In opgeslagen energie scheelt het een veelvoud: het volume van een vis groeit met de derde macht van zijn lengte, dus een visje dat twee keer zo lang is, draagt ongeveer acht keer zoveel reserve mee.
Daar komt de verhouding tussen oppervlak en inhoud bij. Een klein lijf verliest relatief meer warmte, en dus meer energie per uur. Wat een grote vis overhoudt, is bij een kleine vis zo weg.
Zakt het water onder de 10 °C, dan komt de stofwisseling van medaka’s bijna stil te liggen. Ze eten weinig tot niets en teren op wat er in de weken daarvoor is opgebouwd. Wat in september niet is aangegroeid, komt er in december niet meer bij.
Laat jongbroed uit een tweede of derde legsel heeft die groeimaanden nooit gehad. Waar een mei-vis al sinds juni foerageert, heeft een visje van augustus alleen september en een deel van oktober om zich vol te eten.
De 1,5 cm regel: zo meet je jongbroed in oktober
De regel die hier rondgaat is kort: is je jongbroed op 1 oktober korter dan 1,5 cm, dan haal je het binnen. Is het langer, dan kan het in principe buiten blijven. Die datum is niet toevallig gekozen. Rond begin oktober zakt het water in een kuip of ondiepe vijver structureel onder de 15 °C, en vanaf dat punt vertraagt de groei zo ver dat een achterstand niet meer in te halen is. Zo beslis je of je laat jongbroed overwinteren aandurft of niet.
Meten doe je niet met een meetlint langs de rand van de kuip. Schep een handvol visjes met een klein netje in een doorzichtig bakje met een laagje water, leg er een liniaal of een vel millimeterpapier onder en lees de lengte af van snuit tot staartwortel. Fotografeer je liever, leg de liniaal dan naast het bakje in beeld. Meet meer dan één vis: de spreiding in een groep zegt meer dan één uitschieter.
| Lengte op 1 oktober | Wat je doet | Waarom |
|---|---|---|
| Korter dan 1,5 cm | Naar binnen, vorstvrij | Te weinig vet voor maanden zonder voer |
| Rond de 1,5 cm | Binnen, tenzij de kuip diep is | Twijfelgeval, het risico weegt zwaar |
| Langer dan 1,5 cm | Buiten kan, mits diep genoeg | Reserves volstaan voor de winterrust |
De regel is een vuistregel, geen wet. In het noorden van Nederland, waar de eerste vorst vaak vroeger valt en langer blijft, kun je de drempel rustig op 2 cm leggen. In een ondiepe bak van 30 cm koelt het water sneller af dan in een kuip van een meter, en dan telt elke millimeter. Voor de winter van 2026 op 2027 geldt dezelfde afweging als elk jaar: meet eind september, niet pas in november.
Laat jongbroed overwinteren: wat de vetreserves doen
Vet is de brandstof waarmee een vis de winter doorkomt. Tussen november en maart eet een medaka bijna niets, maar de maanden moeten wel worden overbrugd. Een visje dat in september of oktober is geboren, heeft simpelweg minder tijd gehad om die voorraad aan te leggen dan een soortgenoot van mei. Of laat jongbroed overwinteren lukt, hangt dus af van wat het in september opbouwt.
Daarom werkt de 1,5 cm regel zo goed: lengte is geen doel op zich, maar een betrouwbare graadmeter voor de hoeveelheid energie die een visje bij zich draagt. Wil je die voorraad nog opkrikken voor de kou invalt, dan zijn dit de knoppen waaraan je draait:
- Voer vaker, drie tot vier kleine porties per dag in plaats van één grote.
- Kies eiwit- en vetrijker voer in de laatste weken voor de kou, niet het onderhoudsvoer van de zomer.
- Meet de watertemperatuur dagelijks, zodat je weet wanneer de groei echt stilvalt.
- Houd de bezetting laag, want in een volle bak krijgt de kleinste altijd het minst.
- Geef de bak een beschutte plek met middagzon, zodat het water zo lang mogelijk boven de 15 °C blijft.
Binnen of buiten: twee routes door de koude maanden
Er zijn twee routes om laat jongbroed overwinteren aan te pakken: binnen of buiten. Haalt je jongbroed de grens niet, dan richt je een binnenopstelling in. Een aquarium of een grote emmer op een stabiele 18 tot 22 °C is genoeg. De visjes blijven eten en groeien door, zonder de klap van dalende buitentemperaturen. Het kost stroom en ruimte, maar je houdt wel elke vis die je in oktober hebt.
Is het jongbroed groot genoeg, dan heeft buiten overwinteren voordelen. Het kost geen ruimte in huis en de vissen maken een echte winterrust door. Voorwaarde is diepte: minimaal 60 cm water, zodat er onder het ijs genoeg vloeibaar water met zuurstof overblijft. Houd een wak open met een drijver of een beluchtingssteentje, en laat het ijs nooit dichtvriezen.
| Aspect | Binnen | Buiten |
|---|---|---|
| Temperatuur | Volledig in de hand | Volgt het weer |
| Kosten | Stroom en ruimte | Vrijwel niets |
| Groei in de winter | Loopt door | Staat stil |
| Risico bij een foute inschatting | Laag | Hoog voor kleine vis |
Zo haal je een te kleine medaka door de winter
Twijfel je, kies dan de veilige kant. Bij laat jongbroed overwinteren is dat bijna altijd de kant van het aquarium. Een visje binnen zetten kost een emmer en een stopcontact; een verkeerde gok kost je het hele legsel. Wie ruimte heeft, haalt alle twijfelgevallen naar binnen en laat alleen de vissen buiten die ruim over de 1,5 cm zitten.
- Meet in de laatste week van september, niet pas na de eerste nachtvorst.
- Noteer per bak hoeveel visjes onder de grens blijven, dan weet je hoeveel ruimte je nodig hebt en kun je in 2027 vergelijken of je eerder moet beginnen met voeren.
- Wen de visjes in twee stappen aan de warmte, met een uur of wat tussen elke stap.
- Controleer in februari of de buitenblijvers nog helder zwemmen en geen witte stip of schimmel hebben.
- Zet een buitenkuip pas terug in de zon zodra het water in maart weer boven de 12 °C komt.
Voor de soort zelf zijn de beschrijving van de Japanse rijstvis en de soortkaart bij FishBase een goed vertrekpunt; die noemen het dier een bewoner van ondiep, stilstaand water in rijstvelden en moerassen. Kijk voor de vorstverwachting bij het KNMI, want de datum waarop het in jouw regio gaat vriezen bepaalt hoe strikt je de grens moet aanhouden.
Verder lezen
- Slib verwijderen voor de winter: dit is je laatste kans
- Vijver herfstklaar maken: bladafval, slib en ammoniak
- Zo herken je dat je medaka klaar zijn om te paaien
Veelgestelde vragen over jongbroed en de winter (FAQ)
Wat gebeurt er als een visje onder de 1,5 cm toch buiten blijft?
De kans op sterfte wordt groot. Zo’n visje heeft te weinig vet om de maanden zonder voer te overbruggen, en de eerste koude nacht met ijsvorming is dan vaak het einde.
Kan ik in september nog iets doen aan een achterblijver?
Ja, binnen grenzen. Meer voeren, vaker voeren en eiwitrijker voer helpen, maar een visje dat in augustus is uitgekomen haalt in vier weken geen inhaalslag van maanden.
Geldt de 1,5 cm regel voor elke medaka-variant?
Voor de gangbare variëteiten werkt hij goed. Bij fijnere of zwakkere lijnen, en in streken met strenge winters, leg je de grens beter op 2 cm.
Hoe warm moet de binnenbak staan?
Tussen 18 en 22 °C blijft een jonge medaka eten en groeien. Onder de 15 °C stopt dat, en dan schiet je niets op met een binnenbak.
Kan een visje later in de winter alsnog naar binnen?
Dat kan, maar elke sprong in temperatuur kost energie. Haal je hem in januari naar binnen, doe het dan geleidelijk over een dag of twee en accepteer dat de groei pas in maart echt op gang komt.
Ontvang 10% korting op je eerste bestelling wanneer je je inschrijft voor onze nieuwsbrief.
Schrijf een reactie
Je e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *