Papyrus en taro overwinteren zonder vorstschade

Papyrus en taro overwinteren is geen kwestie van de pot naar de schuur tillen en hopen op een zachte winter. Beide planten komen uit de tropen en houden er niet van als het kwik onder de 10 °C zakt. Zet je ze te lang buiten, dan merk je dat pas in het voorjaar: zachte stengels, een knol die bruin wegrot en geen enkel nieuw blad. Wie het goed aanpakt, haalt de planten ruim voor de eerste nachtvorst naar binnen en geeft ze de winter door met water en licht.

Hieronder loopt dezelfde route die wij in de kuipen en bakken aanhouden: wanneer je ingrijpt, hoe je papyrus nat houdt, hoe je taroknollen bewaart en waar het in december meestal misgaat. Geen wondermiddelen, wel een werkschema dat je in een middag afmaakt.

Waarom papyrus en taro geen graad vorst verdragen

Cyperus papyrus groeit van nature in de moerassen van het Nijldal en in grote delen van tropisch Afrika. Colocasia esculenta, beter bekend als taro of olifantsoren, komt uit Zuidoost-Azië en wordt al duizenden jaren verbouwd, als voedselgewas en als sierplant met van die grote, hartvormige bladeren. Wat ze delen is een klimaat waarin het nooit vriest en de grond altijd vochtig blijft.

Zodra water in een plantencel bevriest, zet het uit en scheurt de celwand. Bij papyrus gebeurt dat al bij een paar graden vorst aan de oppervlakte. Bij taro hangt het blad binnen één nacht slap en kleurt het bruin. Schade aan blad zie je meteen, schade aan de wortelstok soms pas weken later, en een knol die bevroren is geweest loopt in het voorjaar niet meer uit.

Daar komt iets bij dat veel mensen onderschatten: in een kuip of ondiepe vijver zakt de temperatuur sneller dan in volle grond. Ondiep water volgt de lucht. Een nacht van 2 °C onder nul is dan genoeg om de bovenste laag dicht te laten vriezen en de wortels te raken, ook als de tuin zelf nog meevalt.

Papyrus en taro overwinteren: het juiste moment

Het moment waarop je ingrijpt is belangrijker dan de methode die je daarna kiest. Wie papyrus en taro overwinteren wil, heeft meer aan een datum in de agenda dan aan een dure pot. Hou vanaf half oktober de verwachting in de gaten en haal de planten naar binnen voordat de eerste nachtvorst in het vooruitzicht staat. Aan de kust valt die later dan in het binnenland. Het KNMI houdt de vorstreeksen bij en meet in De Bilt sinds 1901, dus de verschillen per regio zijn goed na te kijken.

Werk in deze volgorde, dan sla je niets over:

1. Controleer de plant op slakken, bladluis en eitjes tussen de stengels.
2. Spoel de wortels schoon met lauw water en knak daarbij geen fijne wortels.
3. Laat de plant een dag in een emmer water op een schaduwrijke plek staan, zodat beestjes loslaten.
4. Verhuis hem daarna in één keer naar de plek waar hij de winter doorbrengt.

Wat je niet doet: de plant eerst een week in een koude schuur zetten om te laten wennen. Papyrus en taro overwinteren: dat begint met een schone plant en een korte overgang, niet met een warme kamer. Hoe korter de weg van buiten naar 15 °C, hoe minder blad je verliest. Een tussenstop in een donkere gang kost je precies de stengels die je wilde redden.

Papyrus binnenshuis: water, licht en temperatuur

Papyrus is de makkelijkste van de twee, zolang je hem nat houdt. Zet de pot in een emmer of bak met 5 tot 10 cm water en vul bij met lauw water uit de kraan. Een temperatuur tussen 10 en 15 °C is prima; warmer mag, maar dan groeit hij door en heeft hij meer licht nodig dan je in januari kunt geven.

• In water: de pot staat permanent in een paar centimeter water, je vervangt het water om de week.
• In vochtige potgrond: de grond blijft klam, maar de pot staat niet in een laag stilstaand water.

De watervariant wint op één punt: je ziet meteen of de wortels gezond blijven of bruin worden. Licht is de tweede factor, en het lastigste aan papyrus en taro overwinteren blijkt elk jaar weer precies dat licht. Reken op 6 tot 8 uur helder daglicht per dag, en een noordvenster haalt dat in december niet. Zet hem op een zuid- of westbank, hang er eventueel een groeilamp bij en controleer twee keer per week of het water nog op peil is en de stengels stevig aanvoelen.

Staat de papyrus in een kuip met medaka, dan gaat de plant eruit en blijven de vissen in het bassin. Medaka verdragen water van een paar graden boven nul, papyrus niet, en dat verschil bepaalt wie er verhuist. Laat de kuip niet helemaal dichtvriezen: houd een wak open of zet een beluchter bij, want ook je vissen hebben zuurstof nodig.

Taro bewaren: knollen, potgrond of doorgroeien

Bij papyrus en taro overwinteren is de taroknol je verzekering. Snijd het blad ongeveer 5 cm boven de knol af zodra de eerste kou komt, graaf de knol uit de pot of kuip en laat hem een paar dagen drogen op een koele, donkere plek. Pas daarna gaat hij de opslag in.

Kies je voor doorgroeien, dan blijft de plant binnen actief en heeft hij water en licht nodig als een gewone kamerplant. Die aanpak kost meer aandacht, maar levert in maart een plant met blad terwijl de knollen in de kelder nog moeten beginnen. Geef hem in de donkere maanden minder water dan in de zomer, want natte grond in een koele kamer is de snelste weg naar rot.

Heb je meer knollen, bewaar ze dan los van elkaar. Eén rotte knol steekt de rest niet aan als ze elkaar niet raken, en je houdt altijd een reserve over als er eentje sneuvelt. Schrijf met potlood de naam op de krant of het zakje, want in februari lijken alle knollen op elkaar.

Vijf planten die net zo hard naar binnen moeten

Papyrus en taro zijn niet de enige moerasplanten die de Nederlandse winter niet trekken. Deze vijf gaan mee naar binnen, of je laat ze bewust gaan en koopt in het voorjaar nieuwe:

• Cyperus papyrus, de papyrusriet die je in vrijwel elk tuincentrum ziet.
• Colocasia esculenta, taro of olifantsoren, met zijn grote hartvormige blad.
• Canna indica, waarvan je alleen de rizomen bewaart.
• Alocasia, de pijlwortel met het gestreepte blad.
• Musa, de sierbanaan die in de volle grond altijd te laat is met afharden.

Voor alle vijf geldt dezelfde basisregel: wortels vochtig, blad helder licht, potvorstvrij. Ga je met planten schuiven, let dan op de lijst van invasieve exoten. Soorten die daarop staan, zoals de waterhyacint, mag je niet zomaar weggeven of in de sloot kieperen. Die Europese lijst bestaat sinds 2016 en de NVWA houdt hem bij. Overtollig plantmateriaal hoort bij het groenafval, niet in de sloot achter de dijk.

Zo komt je plant sterk en groen de lente in

Rond half maart kun je gaan afharden. Zet de planten overdag buiten op een beschutte plek en haal ze de eerste week nog binnen voor de nacht. Pas als de nachten boven de 10 °C blijven, mogen ze terug naar de kuip. Te vroeg naar buiten kost je het blad dat je de hele winter hebt bewaard.

Geef bij het verhuizen meteen nieuwe potgrond en een handvol voeding, want de oude grond is uitgeput en de plant heeft in het voorjaar alle ruimte nodig. Knip bij papyrus de oude stengels tot op de grond af zodra je nieuwe scheuten ziet. Bij taro laat je de knol eerst uitlopen in een pot met lauwe grond, en pas daarna zet je hem in het water.

Het lastigste aan papyrus en taro overwinteren is bijhouden wat werkte. De beste graadmeter blijft je eigen administratie: noteer per plant de datum waarop hij naar binnen ging, de temperatuur van de winterplek en of er blad verloren ging. Na twee winters weet je precies welke plant in welke hoek van je huis het beste gaat, en dat is meer waard dan welk algemeen advies ook.

Verder lezen

• Vijver herfstklaar maken: bladafval, slib en ammoniak
• Slib verwijderen voor de winter: dit is je laatste kans
• Algen in de medaka vijver: wat 16 jaar onderzoek leert
• Medaka verzorgen door de seizoenen heen

FAQ: de vragen die elke herfst terugkomen

Kan papyrus één nachtvorst overleven?

Da’s meestal het buitenste blad dat je kwijt bent: één nacht van 1 of 2 °C onder nul kost niet meteen de plant. De wortelstok houdt het vaak nog wel, mits de vorst niet diep in de pot doordringt. Laat zo’n plant binnen herstellen en knip pas in het voorjaar wat dood is.

Moet ik taro water geven in de winter?

Bewaar je de knol droog, dan geef je geen water. Laat je de plant doorgroeien in pot, dan geef je mondjesmaat: de grond mag net niet uitdrogen. Natte voeten in een koele kamer zijn funest.

Waarom rot mijn taroknol in de opslag?

Meestal omdat de knol te nat de opslag in ging of omdat de ruimte te warm is. Laat hem eerst een paar dagen drogen, bewaar hem tussen 10 en 15 °C en leg de knollen los van elkaar in plaats van op een stapel.

Wanneer mogen papyrus en taro weer naar buiten?

Pas als de nachten boven de 10 °C blijven, in de praktijk half mei. Papyrus mag eerder naar de kuip dan taro, want papyrus verdraagt koud water beter dan koude lucht. Hard de planten twee weken af voordat je ze buiten laat staan.